شش کلاه فکری مدل دی بونو (سرمایه انسانی و مدیریت تغییر)

ادوارد دی بونو در کتاب خود در سال 1985 شش کلاه فکری را معرفی کرد که هر کدام رنگ خاص خود را دارند و هریک مطابق با طرز فکر شرکت کنندگان و ورودی هایی است که ارائه می دهند. هر شرکت کننده یک کلاه رنگی خاص دریافت می کند و به همراه آن وظیفه فکر کردن و صحبت کردن از یک منظر خاص را دارد. دی بونو (1985) بیان می کند که شناخت و اندیشه انسان از انواع، رویکردها و جهت گیری های متفاوتی تشکیل شده است.

اکثر مردم عادات فکری را در خود ایجاد می کنند که باعث می شود با روشی محدود فکر کنند. دی بونو معتقد است که با تعریف رویکردهای مختلف، افراد می توانند بهره وری و همکاری بیشتری داشته باشند. با تفکر از زاویه ای متفاوت که با کلاه رنگی نشان داده می شود، پاسخ های اولیه شرکت کنندگان تغییر خواهد کرد. برای مثال از کسی که همیشه در مورد حقایق صحبت می کند (کلاه سفید) دعوت می شود به جای آن به احتمالات نگاه کند (کلاه سبز). با تلاش عمدی بر روی “کلاه” های مختلف (منظور از کلاه های گوناگون، نقطه نظرات متعدد است)، همکاری تیمی می تواند موثرتر و کارآمدتر شود.

چه زمانی این مدل را به کار ببریم؟

مدل شش کلاه تفکر ما را مجبور می کند که از طرز تفکر عادی خود دور شویم. به این ترتیب، به ما کمک می کند تا تمام پیچیدگی یک تصمیم را درک کنیم و فرصت هایی را ببینیم که در غیر این صورت از دست می دادیم. تصمیمات مهم را می توان از منظرهای مختلف بررسی کرد. فرض مدل این است که اگر افراد مجبور شوند خارج از روش‌های فکری معمولی خود حرکت کنند، بهتر تصمیم می‌گیرند. این روش همچنین شرکت کنندگان را مجبور می کند تا دیدگاه خود را تغییر دهند. بنابراین، تفکر خلاق تر و جانبی تشویق می شود.

علاوه بر این، می توان از این تکنیک برای تسریع در تصمیم گیری استفاده کرد. این یک روش راحت برای استفاده در زمانی است که به یک تیم یادآوری شود که به عنوان یک تیم عمل می کند و چگونه یکدیگر را تکمیل می کنند. همچنین می‌توان از کلاه‌های فکری در موقعیت‌های تیمی برای به دست آوردن تصویری از آنچه که در ارتباط به اشتراک گذارده شده، نحوه برقراری ارتباط و جایی که ممکن است شکاف‌هایی در همکاری تیمی وجود داشته باشد استفاده کرد.

چگونه این مدل را بکار ببریم؟

مدل شش کلاه تفکر را می توان در یک جلسه، یک کارگاه یا یک جلسه طوفان فکری استفاده کرد، اما می تواند توسط افراد نیز استفاده شود. هر کلاه فکری به سبک متفاوتی از تفکر اشاره دارد. اگر این مدل در یک گروه اعمال شود، هر شرکت کننده همزمان کلاه یکسانی بر سر می گذارد.

دی بونو کلاه های فکری زیر را متمایز می کند:

● کلاه سفید (واقعی). با این کلاه می توان روی داده های موجود تمرکز کرد. اطلاعات را تجزیه و تحلیل نمود و دید چه چیزی می توان از آن آموخت.

● کلاه قرمز (احساسی). با این کلاه ، فرد مشکل شهود و احساس را در نظر می گیرد. سعی کنید تصور کنید که افراد دیگر چگونه از نظر احساسی واکنش نشان می دهند و سعی کنید این پاسخ ها را درک کنید.

● کلاه سیاه (بحرانی). با کلاه سیاه، فرد همه ی نقاط منفی تصمیم را درنظر می گیرد. به روشی محتاطانه و دفاعی نگاه کنید: چرا این راه حل جواب می دهد؟ نقاط ضعف را در یک طرح برجسته کنید.

● کلاه زرد (مثبت). فرد با کلاه زرد باید مثبت فکر کند. از دیدگاهی خوش بینانه نگاه کنید و سعی کنید تمام مزایای تصمیم را ببینید.

● کلاه سبز (خلاقانه). با کلاه سبز، فرد خلاقانه فکر می کند. راه حل های یک مشکل را با تفکر آزاد ایجاد کنید.

● کلاه آبی (کنترل فرآیند). رئیس انجمن کلاه آبی بر سر دارد. رهبر جلسه در این روند دخالت می کند و می گوید چه زمانی باید کلاه ها را عوض کرد.

تحلیل نهایی

این مدل راه‌های مختلف تفکر را امکان‌پذیر می‌کند، به عبارت دیگر اجازه می‌دهد تا یک مشکل از دیدگاه‌های مختلف مورد بررسی قرار گیرد. دی بونو ادعا می کند که کلید استفاده موفق از این مدل، انتخاب تمرکز عمدی (هشیارانه و تقسیم نشده) در طول بحث است. رویکرد خاصی که متناسب با نیازهای یک مرحله خاص از بحث باشد، باید انتخاب شود. از این رو، یک بحث ممکن است با یک کلاه برای توسعه اهداف و مقاصد شروع شود، در حالی که کلاه دیگر ممکن است برای جمع آوری واکنش ها و نظرات استفاده شود. با انتخاب یک تمرکز عمدی در طول هر مرحله از بحث، همه افراد به طور همزمان بر روی یک جنبه از “مشکل” متمرکز خواهند شد و از این رو در حل آن و تلاش برای یک “راه حل” مشارکت بیشتری خواهند داشت. این می تواند در پروژه های تغییر سودمند باشد.